اخلاق در طبابت | تغذیه سالم

اخلاق در طبابت

سریال در حاشیه مبحثی رو در مورد وضعیت بهداشت و درمان در کشورمون باز کرد که مدت هاست به طور جدی به اون پرداخته نشده و در حاشیه مونده بود. چیزی که به عنوان استانداردهای اخلاق پزشکی به ما ارائه و به عنوان قانون در جامعه قبول شده، برابر استانداردهای جهانی یا حتی گذشته نه خیلی دور خودمونه؟

اخلاق در طبابت

اخلاق در طبابت

برابر تعریف، اخلاق پزشکی یه سری از اصول اخلاقیه که قضاوتا و ارزشا رو به عمل پزشکی نسبت میده. اخلاق در پزشکی دارای کاربرد عملی در رفتار دکتر و مریض و هم اینکه بررسیای نظری در دیگه رشته های ربط داره به عنوان یه رشته پژوهشی، اخلاق پزشکی زیرمجموعه ایه از اخلاق زیستی که پاره ای کامل تر از مسائل اخلاقی در رابطه به زیست انسانی رو در بر میگیره.

در تاریخ، اولین نشونه های به جامانده از تلاش واسه تدوین یه جور دستورالعمل یا کد اخلاقی واسه پزشکی یا درباره رابطه بین دکتر و مریض به سوگندنامه بقراط و بعد آموزهای اولین مسیحیت برمیگرده. براساس این متن که مربوط به بقراط حکیم، دکتر یونانی سده پنجم قبل از میلاده، علم آموختگان رشته پزشکی قسم می خورن تا آخر تلاش و تخصص شون رو واسه نجات مریض و جلوگیری از آسیب به اون مورد استفاده قرار بدن. هم اینکه با این قسم مجبور می شن تا ضمن رازداری با مریض مساوی رفتار کرده و از اون سوءاستفاده نکنن.

بعد از اون چندین دستورالعمل و کداخلاقی واسه پزشکان در دوره های جور واجور جفت و جور شد. اما تغییر اساسی در سالای پایانی قرون وسطی و شروع دوران مدرن اتفاق افتاد؛ جایی که «اسحاق علی بن رهاوی» اولین کتاب اختصاصی اخلاق در پزشکی رو به عنوان اخلاق در پزشکی رو با عنوان «کارا و رفتار یه دکتر» نوشت و بعد «محمد زکریای رازی» اصول مدرن تری رو به عنوان اخلاق در پزشکی تدوین کرد.

رازی با در نظر گرفتن نظرات پزشکان برجسته معاصر و پیشکسوت خود، تاکید زیادی بر ویژگیای شخصیتی زیادی می کنه که دکتر باید از اونا بهره مند تا شایسته طبابت باشه. مثلا رازداری، پرداختن به مطالعه، نبود توجه به مادیات و نبود به کار گیری طبابت به عنوان تجارت داشتن اعتماد به نفس مناسب موقع کار و احترام گذاشتن به مریض، از ویژگیای دکتر خوب به حساب میان.

یکی دیگه از ویژگیای رازی اینه که در کارای پژوهشی اش همیشه اخلاق رو رعایت کرده و منع اطلاعات رو ذکر کرده. اونم اینکه در امور درمانی بسیار به اخلاق پایبنده و یکی از نکاتی که بر می شمارد تعهد دکتر نسبت به درمان ریشه ای بیماریه و نه نابود کردن علائم. مثلا رازی تاکید می کنه دکتر حق نداره قبل از مشخص شدن دلیل درد واسه مریض داروهای ضددرد تجویز کنه. اون اول باید دلیل درد رو مشخص و نسبت به نابود کردن اون اقدام کنه.

حتی امروز دلیل درمانی یا درمان نشانگان یکی از مباحث بحث انگیز در پزشکی هستش. بعدتر کسی مثل «توماس پرسیوال» که دکتر و محقق بود، اولین کدهای مدرن اخلاق پزشکی رو در اواخر قرن ۸۱ تنظیم کرد. این کدها شامل موازینیه که به وسیله دکتر باید رعایت شه و هم اینکه حقوقی که مریض در مراحل درمانی از اون بهره مند خواهدبود.

اخلاق مدرس پزشکی

با شروع قرن بیستم میلادی اخلاق پزشکی وارد مرحله جدید شد و دستورالعملای اخلاق پزشکی از تعیین روش برخورد دکتر و مریض بالاتر رفت و به حقوق بیماران در مراحل درمان، راه حلای اخلاقی درمان و نبود مخفی کاری در مراحل درمان تسری یافت. در کدهای اخلاقی مدرن پزشکی که در نیمه قرن بیستم جفت و جور شده به روشنی مسائلی مثل «حقوق و نقش مریض در تصمیم گیریای پزشکی، فایده رسوندن و زیان وارد نکردن، مباحث حقوقی و اخلاقی در پیوند اعضاء، عدالت در پخش منابع، رضایت آگاهانه، آتانازی، سلامت و مریضی، شأن و کرامت انسانی، مسائل اخلاقی در باروری و ناباروری، مرگ مغزی و شاخصای اون» گذاشته شده و به دقت توضیح داده شده تا راه واسه سوءاستفاده از اونا بسته شه.

اخلاق در طبابت

بعدا در اواخر قرن بیستم و با پیشرفتای انجام شده درعلوم زیستی مثل ژنتیک و پزشکی ترمیمی، کم کم معنی اخلاق زیستی جانشین اخلاق پزشکی شد. اخلاق زیستی در حقیت وسعت بیشتری از اخلاق پزشکی رو شامل می شه و به بررسی اخلاق در پیشرفتایی می پردازه که به واسطه علوم زیستی مدرن به دست اومده.

بحث درمانای ژنتیکی، پرورش اعضای مصنوعی و پزشکی ترمیمی، مثل سازی موجودات زنده همه در مجموعه اخلاق زیستی قرار می گیرن. اخلاق زیستی، به طور خاص، به تعدادی از مشکلات اخلاقی اشاره داره که پس از پیشرفتای گذشته در فناوری زیستی به وجود اومده. این پیشرفتا در چهار بخش، «تکنولوژیای حافظ زندگی در شروع و انتهای زندگی»، «تکنولوژیای تشدیدکننده زندگی واسه اصلاح کیفیت زندگی»، «تکنولوژیای جدید تولید مثل» و «تکنولوژیای مربوط به مهندسی ژنتیک و ژن درمانی» است.

مشکل مهم در مورد این چهار بخش اینه که نمیشه به درستی عزمشو جزم کرد چه هنگام میشه این تکنولوژیا رو استفاده کرد. مثلا امکاناتی که ژن درمانیای جدید به ما میده به روشنی امکان دخل و تصرف در محتوای ژنتیکی رو هم جفت و جور می کنه و همین مسئله باعث می شه تا اراده کردن در مورد کاربرد اون خیلی سخت باشه. یا در روشای جدید درمانی علوم اعصاب که میشه با کمک اون در محتوای خاطرات افراد دخل و تصرف کرد، بحثای جدی در مورد کاربرده های غیراخلاقی اون در گرفته.

اخلاق پزشکی در ایران

اما در کشور ما پزشکان علاوه بر رعایت اصول اخلاقی نهاد یا سازمانی که در اون دارن کار می کنن، سوگندنامه ای رو هم پس از پایان دوران تحصیل شون قرائت می کنن که بسیار مختصره. البته در ایران سالای گذشته پژوهشای زیادی در مورد اخلاق پزشکی انجام شده، اما مرام نامه پزشکان بازم همون چند خطیه که میشه اونو به روزشده سوگندنامه بقراط دونست. پزشکان در آخر دوره تحصیل شون متنی رو می خونن که در اون نوشته شده «قسم یاد می کنم که همیشه حدود الهی و احکام مقدس دینی رو محترم شمارم، از تضییع حقوق بیماران بپرهیزم و سلامت و بهبود اونا رو بر منافع مادی و امیال نفسانی خود مقدم بدارم.

در معاینه و درمون، حریم عفاف رو رعایت کنم و اسرار بیماران خود رو، جز به ضرورت شرعی و قانونی، معلوم نسازم. خود رو نسبت به حفظ پاکی حرفه پزشکی و احترام همکاران معتقد بدونم و از آلودگی به اموری که با پرهیزکاری و شرافت و اخلاق پزشکی منافات داره، دوری ورزم. همیشه واسه ارتقای علم پزشکی خود تلاش کنم و از دخالت در اموری که آگاهی و مهارت لازم رو در اون ندارم، دوری کنم. در کار بهداشت، برتری فرهنگ و آگاهیای عمومی تلاش کنم و تامین، حفظ و ارتقای سلامت جامعه رو مسئولیت اساسی خود بدونم.»

اخلاق در طبابت

اما در ایران بر سر اجرای درست همین سوگندنامه و کدهای اخلاقی اون همیشه جنگ هست. مثلا در حالی که پزشکان قسم می خورن بهبود بیماران رو بر منافع مادی و امیال نفسانی خود مقدم داشته باشن، دیده می شه که هم پزشکان و هم مراکز درمانی از درمان مریضایی که در لحظه مراجعه به اورژانس پول ندارن دوری میکنن.

علی کائیدی عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در این باره گفته: «وقتی خیلی از پزشکانی که در مراکز درمانی دولتی مشغول کار هستن هشت ماه کارانه ای به اونا پرداخت نمی شه یا تعرفه ها به واقعیت نزدیک نیس، طبیعیه که پزشکان هم وقتی می بینن با وجود چند سال درس خوندن درآمدشون از یه بساز و بفروش که ممکنه تحصیلات در حد دیپلم هم نداشته باشه کمتره، طبیعیه که واسه تخلف وسوسه شن.» این مسئله پای یه اختلاف در مورد کدهای اخلاقی رو به میان میکشه. یعنی یا کدهای اخلاقی باید اصلاح شن یا راه حلی واسه مجبور شدن پزشکان به اجرای اونا فکر کرده شه.

البته مسعود پزشکیان، وزیر قبلی بهداشت و درمان و یکی دیگه از اعضای دیگه کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، عقیده داره اتفاقا موارد سرپیچی از طرف پزشکانی نیس که مشکل مالی یا درآمدی دارن و مسئله بالاتر از این حرفا هستش. اون با روشنی بیشتری در این باره صحبت می کنه و میگه: «اگه همه پزشکان فقط به رفع درد و رنج جسمی و روانی مریض فکر کنن، دیگه واسه یه خدمت پزشکی ده میلیون و ۵۲ میلیون تومن مطالبه نمی کنن، طبیعیه که حالا اینطور نیس و البته ما آماری نداریم که چند درصد پزشکان واقعا به اصول اخلاقی و سوگندی که می خورن معتقد هستن.»

در حالی که باخبر شدن از مراحل درمان یکی از حقوق اولیه بیماره، بعضی پزشکان هم اصلا حال و حوصله توضیح دادن به مریض رو ندارن و میخوان در زمان حضور در مطب تا حد امکان بیماران بیشتری رو ویزیت کنن. این در حالیه که بعضی پزشکان وقت کافی واسه مریض اختصاص داده و با صبر و حوصله وضعیت مریض رو براش تشریح می کنن.

این اختلاف رو میشه در طلب کردن مبلغ ویزیت پزشکان هم دید؛ در حالی که بعضی پزشکان واسه دیدن جواب آزمایش و عکس مبلغی به عنوان ویزیت دریافت نمی کنن، یه سریای دیگه واسه هر بار ویزیت و دیدن جواب آزمایشایی که تجویز خودشون بوده پول می گیرن. از همه اینا مهم تر مسئله مراکز پزشکی و بیمارستان هاست که در مورد اونا دستورالعملای اخلاقی مشخصی وجود نداره.

مثلا در بیشتر مراکز درمانی که بعضی از اونا مراکز تخصصی هم هستن، مریض در اول شروع مراحل درمان مجبور به امضای متنی می شه که براساس اون هرگونه مسئولیتی رو از دکتر و اون مرکز درمانی ساقط کرده و مسئولیت تموم اتفاقات رو بر گردن خود مریض خواهدانداخت. مجموعه این مسائل باعث شده وضعیت اخلاق پزشکی در کشور ما دارای حاشیه های زیادی باشه و تعطیلی سریال طنز «در حاشیه» هم چیزی از این حاشیه ها کم نخواهدکرد./ مجله صدا

.

منبع :

Related articles

اخلاق عاشقی چیست؟ | بیماری

: عشق یه مشترک لفظیه که معناهای متفاتی داره. نه فقط عشق در فارسی، که حب در عربی، Love در انگلیسی و amour در فرانسه هم هر کدوم به چندین و چند پدیده متفاوت گفته می شن. : اخلاق عاشقی چیه؟ مراد از عاشقی چیه و به چی عاشقی  می گیم؟ عشق آدم به خدا […]

Learn More

اخلاق پزشک با بیمار | بیماری

:    تعهد پزشکان در مورد انجام درست وظایف خود در برابر بیماران چیجوریه اخلاق در بخش کار اونا بسیار مهم و مهمه در آموزش دادن به اونا کم و کاستیایی وجود داشته ؟مسئولین وزارت بهداشت چه تصمیماتی در افزایش خدمت رسانی و بهبود کارکرد پزشکان و کادر درمانی دارن؟ در این مقطع وقتی که […]

Learn More

اخرین روز در پایان راه زندگی | بیماری

: روزای آخر زندگی – آخرین خواسته اون دوست نداشت، نمی خواست هر روز صبح زود  بلند شه و واسه شیمی درمانی بریم ، دکترها گفته بودن که شیمی درمانی تومور مغزی همسرم رو درمان نمی کنه ولی ٣-٢ ماه مرگ اونو به تاخیر میندازه. همسرم هم این موضوع رو خوب می دونست و مخالف […]

Learn More

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *